Empiryczne podstawy skuteczności psychoterapii psychodynamicznej
Badania krótkoterminowe (STPP)
Badania nad krótkoterminową terapią psychodynamiczną (STPP – Short-Term Psychodynamic Psychotherapy) potwierdzają jej skuteczność w redukcji objawów depresji, lęku oraz zaburzeń psychosomatycznych.
Metaanaliza Blagysa i Hilsenrotha (2000) wykazała, że STPP osiąga efektywność porównywalną z terapią poznawczo-behawioralną (CBT). Wskaźniki efektu (Cohen’s d) dla redukcji objawów ogólnych i poprawy funkcjonowania społecznego wahały się między 0,8 a 1,4 – co odpowiada dużym efektom terapeutycznym.
Przegląd przeprowadzony przez Driessena i Hollona (2010) wskazał, że w badaniach randomizowanych wyniki terapii psychodynamicznej nie różniły się istotnie od CBT, zarówno po zakończeniu leczenia, jak i w obserwacjach odległych (follow-up).
Badania długoterminowe (LTPP)
W przypadku pacjentów z zaburzeniami osobowości, chronicznymi zaburzeniami nastroju czy złożonymi problemami emocjonalnymi, szczególne znaczenie mają badania nad terapią długoterminową.
Leichsenring i Rabung (2008) przeprowadzili metaanalizę obejmującą 23 badania LTPP (Long-Term Psychodynamic Psychotherapy), która wykazała, że efekty długoterminowej terapii psychodynamicznej są istotnie wyższe niż terapii krótszych – średnia wielkość efektu d = 1,8 (95% CI 0,7–3,4).
W aktualizacji z 2011 roku potwierdzono utrzymanie znaczących efektów, szczególnie w zakresie funkcjonowania interpersonalnego i redukcji objawów zaburzeń osobowości (Leichsenring & Rabung, 2011).
Przeglądy i stan współczesnej wiedzy
W najnowszym przeglądzie „The Effectiveness of Psychodynamic Psychotherapies: An Update” Fonagy i współpracownicy (2015) potwierdzają, że terapie psychodynamiczne wykazują skuteczność w szerokim spektrum zaburzeń – od depresji i lęku po zaburzenia somatyzacyjne i osobowościowe.
Autorzy podkreślają także, że efekty terapii psychodynamicznej utrzymują się lub nasilają w miarę upływu czasu, co wyróżnia to podejście na tle innych modalności terapeutycznych.
Z kolei Leichsenring et al. (2021) w kompleksowym raporcie opublikowanym w World Psychiatry wskazują, że psychoterapia psychodynamiczna spełnia kryteria „empirycznie wspieranej terapii” (empirically supported treatment), a jej skuteczność została potwierdzona w licznych badaniach randomizowanych (RCT).
Skuteczność ISTDP – intensywnej krótkoterminowej psychoterapii psychodynamicznej
Szczególnym wariantem współczesnej terapii psychodynamicznej jest ISTDP (Intensive Short-Term Dynamic Psychotherapy) – metoda rozwinięta przez Habiba Davanloo, a później udoskonalana przez Allana Abbassa, Jona Fredericksona i Patricię Coughlin.
Metaanaliza Abbassa, Towna i Driessena (2014) wykazała, że ISTDP jest skuteczna w redukcji objawów somatycznych, depresyjnych i lękowych, również u pacjentów wcześniej opornych na leczenie. W badaniach naturalistycznych uzyskano duże efekty (Cohen’s d > 0,8), a poprawa utrzymywała się w okresach follow-up.
Głębsze efekty terapii psychodynamicznej
Jedną z najważniejszych cech psychoterapii psychodynamicznej jest to, że jej efekty wykraczają poza redukcję objawów.
Town et al. (2012) oraz Shedler (2010) podkreślają, że terapia ta prowadzi do trwałych zmian w funkcjonowaniu osobowości, w relacjach interpersonalnych oraz w zdolności do rozumienia i przeżywania emocji. Zmiany te często utrzymują się i pogłębiają po zakończeniu leczenia, co potwierdzają długoterminowe obserwacje kliniczne.
Krytyczne spojrzenie i ograniczenia badań
Pomimo rosnącej liczby dowodów, warto zachować naukową ostrożność.
Badania nad terapią psychodynamiczną charakteryzują się znaczną heterogenicznością: obejmują różne długości leczenia, grupy kliniczne oraz metody oceny.
Nie wszystkie obszary kliniczne – np. PTSD czy OCD – zostały przebadane w takim samym stopniu jak depresja czy zaburzenia osobowości (Roepke & Renneberg, 2009).
Wielu autorów (Leichsenring & Rabung, 2011; Fonagy et al., 2015) podkreśla jednak, że dalsze badania będą sprzyjały lepszemu dopasowaniu metod terapeutycznych do konkretnych grup pacjentów, a dotychczasowe dane pozostają mocnym potwierdzeniem skuteczności PDT.
Podsumowanie
W skrócie: psychoterapia psychodynamiczna posiada solidną podstawę empiryczną — zarówno w badaniach krótkoterminowych, jak i długoterminowych — i może być skuteczną opcją terapeutyczną, szczególnie dla osób z bardziej złożonymi trudnościami. Jej mocą nie jest jedynie redukcja objawów, ale także głębsza zmiana w sposobie funkcjonowania, relacjach i strukturze osobowości. Jednocześnie ważne jest, aby być świadomym ograniczeń bazy badawczej, dobrać formę terapii do potrzeb pacjenta oraz komunikować w rzetelny sposób, co terapia może (i czego jeszcze nie wiadomo).
Dla praktyki psychoterapeutycznej w Warszawie oznacza to: jeśli prowadzisz lub oferujesz terapię psychodynamiczną — warto podkreślać tę naukową podstawę, ale także indywidualizację podejścia, długość i głębokość pracy oraz możliwe wsparcie dla trwałej zmiany.
Przez wiele lat psychoterapia psychodynamiczna była krytykowana za brak wystarczających dowodów empirycznych. Zarzucano jej, że jest zbyt trudna do zbadania w ramach standaryzowanych procedur i różni się znacząco od krótkich, manualizowanych form terapii. Obecnie sytuacja wygląda jednak zupełnie inaczej.
Dzięki licznym badaniom i metaanalizom przeprowadzonym w ostatnich dwóch dekadach, psychoterapia psychodynamiczna (PDT) znajduje się dziś wśród metod uznanych za skuteczne w leczeniu zaburzeń afektywnych, lękowych i osobowościowych (Shedler, 2010; Fonagy et al., 2015; Leichsenring et al., 2021).
Bibliografia
Abbass, A., Town, J. M., & Driessen, E. (2014). Intensive Short-Term Dynamic Psychotherapy: A systematic review and meta-analysis of outcome research. Harvard Review of Psychiatry, 22(2), 75–98. https://doi.org/10.1097/HRP.0000000000000001
Blagys, M. D., & Hilsenroth, M. J. (2000). Distinguishing psychodynamic psychotherapy from cognitive behavioral therapy: A meta-analytic approach. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 68(2), 222–238. https://doi.org/10.1037/0022-006X.68.2.222
Driessen, E., & Hollon, S. D. (2010). Cognitive behavioral therapy versus psychodynamic therapy: Lessons learned from randomized clinical trials. American Journal of Psychiatry, 167(12), 1403–1411. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2010.10040510
Fonagy, P., Allison, E., & Campbell, C. (2015). The effectiveness of psychodynamic psychotherapies: An update. World Psychiatry, 14(2), 137–150. https://doi.org/10.1002/wps.20235
Leichsenring, F., & Rabung, S. (2008). Effectiveness of long-term psychodynamic psychotherapy: A meta-analysis. JAMA, 300(13), 1551–1565. https://doi.org/10.1001/jama.300.13.1551
Leichsenring, F., & Rabung, S. (2011). Long-term psychodynamic psychotherapy in complex mental disorders: Update of a meta-analysis. British Journal of Psychiatry, 199(1), 15–22. https://doi.org/10.1192/bjp.bp.110.082776
Leichsenring, F., Abbass, A., Luyten, P., Hilsenroth, M., Rabung, S., & Keefe, J. R. (2021). The status of psychodynamic psychotherapy as an empirically supported treatment. World Psychiatry, 20(2), 265–266. https://doi.org/10.1002/wps.21104
Shedler, J. (2010). The efficacy of psychodynamic psychotherapy. American Psychologist, 65(2), 98–109. https://doi.org/10.1037/a0018378
Town, J. M., Abbass, A., & Bernier, D. (2013). Effectiveness and cost effectiveness of intensive short-term dynamic psychotherapy: A review of the evidence. American Journal of Psychotherapy, 67(1), 89–108. https://doi.org/10.1176/appi.psychotherapy.2013.67.1.89
Town, J. M., Diener, M. J., Abbass, A. A., Leichsenring, F., Driessen, E., & Rabung, S. (2012). A meta-analysis of psychodynamic psychotherapy outcomes: Evaluating the evidence for short-term and long-term treatments. Psychotherapy, 49(2), 229–256. https://doi.org/10.1037/a0028678